Home O Norwegii KulturaŚredniowieczne kościoły stavkirke

Średniowieczne kościoły stavkirke

W latach 1100 – 1300 wzniesiono w Norwegii około 1000 drewnianych kościołów typu stavkyrke (stav-słup, kyrke-kościół). Dzisiaj możemy podziwiać mniej niż 30 z nich. Chociaż archeologowie znaleźli ślady świadczące o tym, iż tego typu kościoły budowane były w całej Europie Północnej, zachowały się one tylko na południu Norwegii.

W świadomości społecznej kościoły typu stavkyrke zadomowiły się w XIX wieku dzięki romantycznym obrazom Johannesa Flintoe’a i J. C. Dahla. Wtedy to architekci przystąpili do rejestracji i oględzin kościołów, którym groziła rozbiórka. W 1844 roku grupka entuzjastów założyła Towarzystwo Ochrony Zabytków Norwegii w celu roztoczenia opieki nad obiektami o znaczeniu historycznym. Obecnie Towarzystwo utrzymuje osiem kościołów typu stavkyrke. Kolejne cztery znajdują się w skansenach.

Budowanie tradycyjnej konstrukcji z drewnianych bali (lafting) polega na nacinaniu ich i poziomym dopasowaniu w celu uzyskania masywnych ścian. Z kolei technika „klepkowa” oparta jest na wznoszeniu szkieletowej ramy z pionowych słupów, a następnie spinaniu konstrukcji długimi deskami (klepkami), które są nakładane pionowo w sposób przypominający budowę okrętów.

We wczesnej fazie rozwoju konstrukcji „klepkowych” słupy były wkopywane w ziemię, co powodowało gnicie ich dolnej części. Po wielu wysiłkach budowniczowie kościołów skonstruowali podstawę złożoną z belek ułożonych poziomo na fundamencie z kamieni. Wszystkie elementy pionowe (w tym duże słupy zwane masztami) były osadzane w wyżłobieniach na podwalinie przy wykorzystaniu od dwóch do czterech słupów na każdą ścianę.

Szczyt każdego słupa sięgającego 8-9 metrów był mocowany do podwieszonej poziomo belki przy użyciu połączeń kolankowo-dźwigniowych i krzyży Św. Andrzeja. Duże fragmenty każdej powierzchni ściennej były montowane na ziemi i podnoszone na szczyt jako jeden element pod kątem prostym do fundamentu, tworząc wewnętrzną przestrzeń o wymiarach sześciennych.

Wyróżniamy kilka typów stavkyrke. Najprostsze mają jedynie nawę i małe prezbiterium oraz dach oparty na ścianach. Pośrodku niektórych kościołów typu stavkyrke znajduje się wysoki słup wspierający strzeliste zakończenie dachu, klamrowo spinający ściany. Największe kościoły o najbardziej złożonej konstrukcji zostały wyposażone w podwyższone pomieszczenie, usytuowane centralnie oraz wsparte na wolnostojących słupach i otoczone niższą galerią. Drewniane wejścia są często pokryte bogatą snycerską dekoracją.

Opracowanie: Norweskie Muzeum Architektury
Źródło: Ambasada Norwegii

Norwegofil poleca:
Strona Kościoła Wang w Karpaczu, jedynego stavkirke poza Norwegią